Ένα μουσείο που θέλει να συγκρίνει μια τρισδιάστατη αποτύπωση με δεδομένα συντήρησης από άλλη χώρα συναντά σήμερα ένα μωσαϊκό από ασύμβατα συστήματα, άδειες και μορφότυπους. Το European Collaborative Cloud for Cultural Heritage επιχειρεί να δημιουργήσει έναν κοινό, νομικά ασφαλή χώρο όπου συντηρητές, επιμελητές, αρχειονόμοι, ερευνητές και τεχνικοί θα μπορούν να μοιράζονται δεδομένα και εργαλεία χωρίς να μετακινούν κάθε έργο σε μια απομονωμένη πλατφόρμα.
Η λέξη cloud μπορεί να προκαλέσει λάθος εικόνα. Δεν πρόκειται απλώς για μεγάλο αποθηκευτικό χώρο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περιγράφει μια ερευνητική υποδομή που θα συνδέει ψηφιακά αντικείμενα, εργαλεία ανάλυσης και συνεργατικές ροές εργασίας. Στόχος είναι ένας επαγγελματίας να μπορεί να χρησιμοποιεί εξειδικευμένο λογισμικό, να σχολιάζει ένα κοινό μοντέλο και να τεκμηριώνει τις αποφάσεις του μαζί με συνεργάτες από άλλους οργανισμούς.
Από τις μεμονωμένες εφαρμογές σε κοινή υποδομή
Η πολιτιστική τεχνολογία αναπτύχθηκε επί χρόνια μέσα από έργα με συγκεκριμένη διάρκεια. Ένα πρόγραμμα δημιουργούσε εργαλείο τρισδιάστατης τεκμηρίωσης, ένα άλλο βάση υλικών και ένα τρίτο περιβάλλον εικονικής ανακατασκευής. Μετά τη λήξη της χρηματοδότησης, πολλά αποτελέσματα παρέμεναν δύσκολα στη συντήρηση ή δεν επικοινωνούσαν με άλλες υποδομές.
Το ευρωπαϊκό cloud επιχειρεί να μειώσει αυτόν τον κατακερματισμό. Οι πρώτες προσκλήσεις του Horizon Europe χρηματοδότησαν τον βασικό κορμό και έργα για εργαλεία και περιπτώσεις χρήσης. Η Επιτροπή αναφέρει χρηματοδότηση 35 εκατ. ευρώ στην πρώτη φάση, 48 εκατ. ευρώ για καινοτόμα εργαλεία και 26 εκατ. ευρώ στην τελευταία πρόσκληση για περιπτώσεις χρήσης. Το ενδιαφέρον δεν βρίσκεται μόνο στα ποσά, αλλά στην απαίτηση τα διαφορετικά έργα να λειτουργήσουν ως μέρη κοινής αρχιτεκτονικής.
Τι μπορεί να αλλάξει στην καθημερινή εργασία
Ένας συντηρητής θα μπορούσε να ανεβάσει τρισδιάστατη αποτύπωση ενός αντικειμένου, να εφαρμόσει εργαλείο ανίχνευσης φθοράς και να συγκρίνει τα αποτελέσματα με παλαιότερες μετρήσεις. Ένας αρχαιολόγος θα μπορούσε να συνδέσει γεωχωρικά δεδομένα με φωτογραφίες και δημοσιεύσεις. Ένα μουσείο θα μπορούσε να δοκιμάσει εικονική έκθεση χωρίς να αναπτύξει από την αρχή όλη την τεχνική υποδομή.
Αυτές οι χρήσεις απαιτούν περισσότερα από γρήγορους διακομιστές. Χρειάζονται κοινά λεξιλόγια, σταθερά αναγνωριστικά, τεκμηρίωση της προέλευσης και δικαιώματα που μπορούν να διαβαστούν τόσο από ανθρώπους όσο και από συστήματα. Αν δύο βάσεις χρησιμοποιούν διαφορετικούς όρους για το ίδιο υλικό ή χρονολογούν με διαφορετικό τρόπο, η τεχνική σύνδεση δεν δημιουργεί αυτομάτως κοινή γνώση.
Η σχέση με τον χώρο δεδομένων και την ανοικτή επιστήμη
Το cloud αναπτύσσεται δίπλα στον κοινό ευρωπαϊκό χώρο δεδομένων για την πολιτιστική κληρονομιά και στο European Open Science Cloud. Οι τρεις υποδομές έχουν διαφορετικό ρόλο. Ο χώρος δεδομένων εστιάζει στη διάθεση και επανάχρηση πολιτιστικών δεδομένων. Το νέφος πολιτιστικής κληρονομιάς εστιάζει στις επαγγελματικές και ερευνητικές ροές εργασίας. Η ανοικτή επιστήμη προσφέρει ευρύτερα πρότυπα και υπηρεσίες για ερευνητικά δεδομένα.
Η σύνδεσή τους μπορεί να αποτρέψει τη δημιουργία νέων νησίδων. Μπορεί όμως να αυξήσει και την πολυπλοκότητα. Για έναν μικρό οργανισμό, η διαφορά ανάμεσα σε χώρο δεδομένων, νέφος και ερευνητική υποδομή δεν είναι αυτονόητη. Η ευρωπαϊκή στρατηγική χρειάζεται απλές διαδρομές συμμετοχής και ένα σημείο από το οποίο ο επαγγελματίας θα βρίσκει τι μπορεί να χρησιμοποιήσει για τη δική του εργασία.
Δικαιώματα, ασφάλεια και πολιτιστικά ευαίσθητο υλικό
Δεν μπορούν όλα τα πολιτιστικά δεδομένα να είναι ανοικτά. Ακριβείς τοποθεσίες ευάλωτων αρχαιολογικών θέσεων, μη δημοσιευμένες ανασκαφές, προσωπικά δεδομένα δωρητών και υλικό με περιορισμούς κοινοτήτων απαιτούν διαφορετικά επίπεδα πρόσβασης. Η υπόσχεση ενός νομικά ασφαλούς χώρου πρέπει να μεταφραστεί σε έλεγχο δικαιωμάτων ανά αντικείμενο, καταγραφή ενεργειών και δυνατότητα ανάκλησης.
Η κυβερνοασφάλεια είναι εξίσου σημαντική. Μια κοινή υποδομή συγκεντρώνει πολύτιμα δεδομένα και εργαλεία. Χρειάζεται σαφής κατανομή ευθύνης όταν ένας λογαριασμός παραβιαστεί ή όταν ένα εργαλείο παράγει λανθασμένη ανάλυση. Ο οργανισμός που διαθέτει το τεκμήριο πρέπει να γνωρίζει ποιος το επεξεργάστηκε, με ποιο εργαλείο και ποια έκδοση λογισμικού.
Η δοκιμασία για τα μικρά μουσεία
Οι μεγάλοι οργανισμοί διαθέτουν συχνά ειδικούς δεδομένων και συμμετέχουν ήδη σε ευρωπαϊκά δίκτυα. Ένα μικρό περιφερειακό μουσείο μπορεί να μην έχει μόνιμο υπεύθυνο ψηφιακών συλλογών. Αν η χρήση της υποδομής απαιτεί σύνθετη τεχνική ομάδα, το cloud θα ενισχύσει τους ήδη ισχυρούς αντί να διευρύνει τη συνεργασία.
Χρειάζονται εργαλεία που λειτουργούν μέσα από απλές ροές, εκπαίδευση σε πολλές γλώσσες, πρότυπα συμβάσεων και τεχνική υποστήριξη που δεν τελειώνει με το πιλοτικό έργο. Χρειάζεται επίσης καθαρό μοντέλο κόστους. Η δωρεάν συμμετοχή κατά τη φάση ανάπτυξης δεν αρκεί αν αργότερα ένας μικρός οργανισμός πρέπει να πληρώνει υπηρεσίες που δεν μπορεί να προβλέψει στον προϋπολογισμό του.
Πώς μετριέται η επιτυχία
Ο αριθμός των ψηφιακών αντικειμένων δεν είναι ο μόνος κατάλληλος δείκτης. Η επιτυχία θα φανεί αν ένας συντηρητής λύνει πραγματικό πρόβλημα γρηγορότερα, αν ένα μικρό μουσείο επαναχρησιμοποιεί εργαλείο χωρίς εξωτερικό ανάδοχο και αν οι αποφάσεις παραμένουν τεκμηριωμένες χρόνια μετά. Θα φανεί επίσης αν τα έργα που χρηματοδοτούνται ξεχωριστά παραδίδουν πραγματικά διαλειτουργικά αποτελέσματα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μέσα στο νέφος
Πολλά από τα εργαλεία θα χρησιμοποιούν μηχανική μάθηση για αναγνώριση, αποκατάσταση ή πρόβλεψη. Κάθε αποτέλεσμα πρέπει να συνοδεύεται από την έκδοση του μοντέλου, τα δεδομένα στα οποία εφαρμόστηκε και έναν δείκτη αβεβαιότητας. Αν ένα σύστημα αλλάξει, πρέπει να μπορεί να αναπαραχθεί η παλαιότερη ανάλυση που στήριξε μια επιστημονική απόφαση.
Η κοινή υποδομή μπορεί να επιτρέψει καλύτερο ανεξάρτητο έλεγχο από ό,τι μεμονωμένες εμπορικές εφαρμογές. Αυτό προϋποθέτει τεχνική τεκμηρίωση, δυνατότητα εξαγωγής και, όπου είναι εφικτό, ανοικτό κώδικα. Ένα αδιαφανές εργαλείο δεν γίνεται αξιόπιστο μόνο επειδή φιλοξενείται σε ευρωπαϊκό περιβάλλον.
Μακροχρόνια διατήρηση των αποτελεσμάτων
Τα τρισδιάστατα μοντέλα, οι σχολιασμοί και οι αναλύσεις που δημιουργούνται μέσα στο cloud πρέπει να παραμένουν διαθέσιμα μετά το τέλος ενός έργου. Χρειάζεται πολιτική εκδόσεων, σταθερά αναγνωριστικά και δυνατότητα εξαγωγής σε βιώσιμα formats. Διαφορετικά, η πλατφόρμα κινδυνεύει να επαναλάβει το πρόβλημα που θέλει να λύσει, δημιουργώντας νέα δεδομένα κλειδωμένα σε νέα υποδομή.
Το European Collaborative Cloud for Cultural Heritage έχει τη δυνατότητα να γίνει κοινό εργαστήριο και όχι ακόμη μία πύλη. Για να συμβεί αυτό, πρέπει να δώσει προτεραιότητα στις καθημερινές ανάγκες των επαγγελματιών, στη διατήρηση της προέλευσης και στην ισότιμη πρόσβαση. Η υποδομή θα έχει αξία όταν η συνεργασία γίνει ευκολότερη χωρίς ο πολιτιστικός οργανισμός να χάνει τον έλεγχο του υλικού και της γνώσης του.
