Ο Κρίστοφερ Νόλαν έθεσε το επόμενο μέτωπο της διαμάχης για την τεχνητή νοημοσύνη στον κινηματογράφο: όχι μόνο στους όρους εργασίας των δημιουργών, αλλά στην ευθύνη των στούντιο που κατέχουν τα δικαιώματα των ταινιών. Μιλώντας ως πρόεδρος της Directors Guild of America, είπε ότι η ένωση μπορεί να διεκδικεί συμβατικές εγγυήσεις για τα μέλη της, δεν μπορεί όμως να ασκήσει τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας που συνήθως ανήκουν στις εταιρείες παραγωγής.
Σύμφωνα με τη συνέντευξη που μετέδωσε το TheWrap[1], ο Νόλαν θεωρεί ότι τα στούντιο οφείλουν να προστατεύσουν το υλικό τους από μη εξουσιοδοτημένη απορρόφηση σε σύνολα εκπαίδευσης. Παρουσίασε μάλιστα ως θετικό προηγούμενο μια προειδοποίηση στους τίτλους τέλους της «Οδύσσειας», παραγωγής της Universal, η οποία δηλώνει ότι η ταινία δεν μπορεί να συλλεχθεί ή να χρησιμοποιηθεί ως δεδομένο εκπαίδευσης για συστήματα δημιουργικής τεχνητής νοημοσύνης.
Η επισήμανση έχει πρακτική σημασία, αλλά δεν ισοδυναμεί από μόνη της με τεχνικό φραγμό ή με δικαστική απόφαση. Λειτουργεί ως ρητή δήλωση δικαιωμάτων και πρόθεσης του κατόχου του έργου. Το αν μια τέτοια διατύπωση θα αποτρέψει τη συλλογή υλικού, θα διευκολύνει μια μελλοντική αξίωση ή θα αποκτήσει ευρύτερη συμβατική ισχύ εξαρτάται από τη νομοθεσία, τους όρους πρόσβασης και τη νομολογία που ακόμη διαμορφώνεται.
Από την προστασία της εργασίας στην προστασία του έργου
Η DGA έχει ήδη πετύχει ένα νέο τετραετές πλαίσιο με την Alliance of Motion Picture and Television Producers. Η επίσημη ανακοίνωση για την επικύρωση της συμφωνίας[2] αναφέρει ότι η ένωση εξασφάλισε κρίσιμες βελτιώσεις για τα οικονομικά και δημιουργικά δικαιώματα των μελών της, χωρίς όμως να δημοσιοποιεί όλες τις λεπτομέρειες της σύμβασης. Η τωρινή παρέμβαση του Νόλαν δείχνει ότι η συνδικαλιστική προστασία και η προστασία του καταλόγου είναι διαφορετικά επίπεδα του ίδιου προβλήματος.
Οι συλλογικές συμβάσεις μπορούν να ρυθμίσουν ποιος εγκρίνει τη χρήση εργαλείων, πώς πιστώνεται η εργασία και ποια δημιουργική ευθύνη παραμένει στον άνθρωπο. Δεν μπορούν, ωστόσο, να αντικαταστήσουν τον κάτοχο των δικαιωμάτων όταν το ζήτημα είναι αν ένα ολοκληρωμένο έργο αντιγράφεται, αναλύεται ή χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη ενός εμπορικού μοντέλου. Στο αμερικανικό σύστημα, όπου τα στούντιο ελέγχουν μεγάλο μέρος των δικαιωμάτων στις κινηματογραφικές παραγωγές, η επιλογή τους να αδειοδοτήσουν, να αρνηθούν ή να προσφύγουν δικαστικά είναι καθοριστική.
Ο Νόλαν συνέκρινε το ζήτημα με τη δειγματοληψία στη μουσική, έναν τομέα όπου η αδειοδότηση αποσπασμάτων έχει παγιωθεί μέσα από δεκαετίες συμβάσεων και αποφάσεων. Η αναλογία φωτίζει την επιθυμητή κατεύθυνση, δεν λύνει όμως αυτομάτως το νομικό ερώτημα. Τα συστήματα εκπαίδευσης δεν χρησιμοποιούν πάντα ένα αναγνωρίσιμο απόσπασμα στην τελική έξοδο, ενώ οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης συχνά επικαλούνται εξαιρέσεις όπως η θεμιτή χρήση. Η έκβαση εξαρτάται από τα πραγματικά δεδομένα κάθε υπόθεσης και από τις δικαστικές κρίσεις.
Γιατί αφορά και την ευρωπαϊκή παραγωγή
Η παρέμβαση αφορά άμεσα το Χόλιγουντ, αλλά το ερώτημα είναι διεθνές. Ευρωπαίοι παραγωγοί, δημόσιοι φορείς και πολιτιστικά αρχεία χρειάζεται να γνωρίζουν ποιος έχει το δικαίωμα να επιτρέπει υπολογιστική ανάλυση ενός έργου, πώς καταγράφεται μια άρνηση και αν υπάρχουν τεχνικοί τρόποι να τηρείται. Για μια ελληνική παραγωγή με πολλούς συντελεστές, διεθνή διανομή και δημόσια χρηματοδότηση, η αλυσίδα δικαιωμάτων μπορεί να είναι ακόμη πιο σύνθετη.
Το ουσιαστικό μήνυμα της νέας τοποθέτησης δεν είναι ότι η σύγκρουση έχει λυθεί. Είναι ότι οι επαγγελματικές ενώσεις θεωρούν πλέον ανεπαρκή μια πολιτική που περιορίζεται στην προστασία της θέσης εργασίας. Η επόμενη φάση θα κριθεί από το αν οι κάτοχοι των έργων θα μετατρέψουν τις προειδοποιήσεις σε συνεπείς όρους αδειοδότησης, τεχνικά σήματα και, όπου χρειαστεί, δικαστικές αξιώσεις.
