Ένα νέο διαδικτυακό αρχείο για τη Νοτιοαφρικανή καλλιτέχνιδα Esther Mahlangu συνδυάζει τεκμηριωμένα έργα, εικονικές περιηγήσεις και συνθετικές αναπαραστάσεις προσωπικών αναμνήσεων. Η αναδρομική έκθεση παρουσιάστηκε στις 11 Νοεμβρίου, στα 91α γενέθλια της Mahlangu, και επιχειρεί να καλύψει ένα πραγματικό κενό: από τα πρώτα χρόνια της ζωής και της καλλιτεχνικής της διαμόρφωσης δεν σώζονται οπτικά αρχεία πριν από το 1980.
Η επίσημη παρουσίαση της Google Arts & Culture[1] αναφέρει ότι η έκθεση περιλαμβάνει περισσότερες από 45 επιμελημένες ιστορίες για τη ζωή, το έργο και την κληρονομιά της. Συνεργάστηκαν η επιμελήτρια και ερευνήτρια Nontobeko Ntombela, η οικογένεια της καλλιτέχνιδας, πολιτιστικοί οργανισμοί και οι ομάδες Google Arts & Culture Lab και Google DeepMind. Το υλικό καλύπτει οκτώ δεκαετίες δημιουργίας, από την παραδοσιακή τοιχογραφική πρακτική umgwalo των Ndebele έως διεθνείς εκθέσεις, δημόσια έργα και σχεδιαστικές συνεργασίες.
Το μεγαλύτερο μέρος του αρχείου ακολουθεί τις συνηθισμένες αρχές ψηφιακής τεκμηρίωσης. Η κεντρική ψηφιακή συλλογή της Mahlangu[2] συγκεντρώνει περισσότερα από 100 έργα, ιστορικές φωτογραφίες, επιμελημένα κείμενα και εικονικές περιηγήσεις σε εκθέσεις και χώρους όπου έζησε και εργάστηκε. Σύμφωνα με τη BMW, η οποία συνεργάζεται επί δεκαετίες με την καλλιτέχνιδα, το συνολικό υλικό περιλαμβάνει περισσότερες από 700 αρχειακές εικόνες και πάνω από 100 φωτογραφίες έργων σε υψηλή ανάλυση.
Η διαφορετική επιλογή αφορά την περίοδο από το 1940 έως το 1980. Στο ξεχωριστό πείραμα Synthetic Memories[3], οι ομάδες κατέγραψαν προφορικές αφηγήσεις της Mahlangu μέσα από συνεντεύξεις και εργαστήρια. Με βάση αυτές τις μαρτυρίες και το διαθέσιμο ιστορικό υλικό, παρήγαγαν στατικές εικόνες και στη συνέχεια χρησιμοποίησαν το μοντέλο Veo για να τις μετατρέψουν σε κινούμενες ακολουθίες. Ένα από τα επεισόδια αναπαριστά την ανάμνησή της ότι, σε ηλικία δέκα ετών, ζωγράφιζε με φτερά αντί για πινέλο.
Οι εικόνες αυτές δεν είναι φωτογραφικά τεκμήρια της εποχής. Είναι οπτικές ερμηνείες αναμνήσεων, κατασκευασμένες δεκαετίες αργότερα με παραγωγική τεχνητή νοημοσύνη. Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία όταν το υλικό εντάσσεται σε ένα αρχείο και μπορεί να αποκοπεί από την αρχική λεζάντα του καθώς αναδημοσιεύεται. Η ίδια η πλατφόρμα παρουσιάζει το έργο ως πείραμα οπτικοποίησης προφορικής ιστορίας, όχι ως ανακάλυψη χαμένων φωτογραφιών.
Η ανακοίνωση της BMW για την αναδρομική έκθεση[4] χρησιμοποιεί επίσης τον όρο «οπτικές ερμηνείες προσωπικών αναμνήσεων». Η εταιρεία συμμετέχει στο ευρύτερο ιστορικό της έκθεσης επειδή η Mahlangu έγινε το 1991 η πρώτη γυναίκα και η πρώτη Αφρικανή καλλιτέχνιδα που σχεδίασε BMW Art Car, μεταφέροντας τα γεωμετρικά μοτίβα των Ndebele σε ένα BMW 525i. Το όχημα και αδημοσίευτο σχετικό υλικό έχουν κεντρική θέση στο ψηφιακό αρχείο.
Η μεθοδολογία ανοίγει μια χρήσιμη αλλά δύσκολη περιοχή για μουσεία και αρχεία. Η παραγωγική AI μπορεί να βοηθήσει μια ζωντανή μάρτυρα να αφηγηθεί και να εξερευνήσει ένα κενό της συλλογής, χωρίς όμως να μετατρέπει την ανάμνηση σε ιστορικό γεγονός. Για να παραμείνει η διάκριση ορατή, χρειάζονται επίμονες σημάνσεις, μεταδεδομένα προέλευσης και σύνδεση κάθε συνθετικής εικόνας με τη μαρτυρία και τη διαδικασία παραγωγής της.
Στην περίπτωση της Mahlangu, η συμμετοχή της ίδιας, της οικογένειάς της και μιας μακροχρόνιας ερευνήτριας παρέχει ένα ισχυρό πλαίσιο συναίνεσης και επιμέλειας. Παρ' όλα αυτά, το ουσιαστικό τεστ θα είναι αν οι παραγόμενες αναπαραστάσεις θα παραμένουν αναγνωρίσιμες ως τέτοιες όταν ταξιδεύουν πέρα από την πλατφόρμα. Το έργο δεν αντικαθιστά το αρχείο που λείπει. Δείχνει, όμως, πώς ένα ψηφιακό αρχείο μπορεί να φιλοξενήσει ταυτόχρονα τεκμήρια, προφορική ιστορία και δηλωμένη καλλιτεχνική ανακατασκευή.