Περισσότερες από 50 ερευνητικές εργασίες από 32 χώρες θα παρουσιαστούν στη Σόφια στο Museum Big Data 2026, μια διεθνή διοργάνωση για τα δεδομένα, την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή πολιτιστική κληρονομιά. Το Εργαστήριο Μουσειολογίας του Ιονίου Πανεπιστημίου συμμετέχει στη διοργάνωση μαζί με το Ινστιτούτο Μαθηματικών και Πληροφορικής της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών, δίνοντας στο πρόγραμμα σαφή ελληνική ερευνητική σύνδεση.

Σύμφωνα με την ανακοίνωση του βουλγαρικού ινστιτούτου[1], το κυρίως συνέδριο θα διεξαχθεί από τις 12 έως τις 14 Νοεμβρίου. Θα προηγηθεί στις 10 και 11 Νοεμβρίου φθινοπωρινό σχολείο για υποψήφιους διδάκτορες και ερευνητές στην αρχή της σταδιοδρομίας τους, με αντικείμενο την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης σε βιβλιοθήκες, μουσεία, αρχεία και πινακοθήκες.

Το επίσημο πρόγραμμα της εβδομάδας Museum Big Data[2] περιλαμβάνει επίσης εργαστήριο τρισδιάστατης ψηφιοποίησης και τρισδιάστατης χαρτογράφησης στις 12 Νοεμβρίου. Την ίδια ημέρα έχει προγραμματιστεί οπτικοακουστική προβολή τρισδιάστατης χαρτογράφησης στην πρόσοψη του ιστορικού κτιρίου της Βουλγαρικής Ακαδημίας Επιστημών. Η προθεσμία εκπρόθεσμης εγγραφής των συγγραφέων παραμένει ανοικτή έως τις 8 Νοεμβρίου.

Οι θεματικές καλύπτουν αναλυτική μεγάλων δεδομένων, μεταδεδομένα και διαλειτουργικότητα, ψηφιακά δίδυμα, καθηλωτικές τεχνολογίες, εμπειρία επισκεπτών, ανοικτή επιστήμη και ηθική. Αυτό το εύρος δείχνει μια μετατόπιση στη συζήτηση για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των μουσείων. Το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο η ψηφιοποίηση ενός αντικειμένου, αλλά το πώς οι διαφορετικές βάσεις δεδομένων συνδέονται, ποιος μπορεί να τις επαναχρησιμοποιήσει και με ποιους κανόνες παράγονται νέες ερμηνείες.

Στην πράξη, ο όρος «μεγάλα δεδομένα» καλύπτει πολύ διαφορετικά σύνολα: ψηφιακές εικόνες αντικειμένων, αρχεία τρισδιάστατης σάρωσης, περιγραφικά μεταδεδομένα, γράφους γνώσης, μετρήσεις κίνησης επισκεπτών και δεδομένα αλληλεπίδρασης σε ψηφιακές πλατφόρμες. Η σύνδεσή τους μπορεί να αποκαλύψει σχέσεις που δεν φαίνονται σε έναν μεμονωμένο κατάλογο, αλλά αυξάνει και την ανάγκη για κοινά πρότυπα, καθαρή προέλευση και ελέγχους ποιότητας. Ένα ψηφιακό δίδυμο, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς εντυπωσιακή αναπαράσταση. Είναι σύστημα που πρέπει να παραμένει τεκμηριωμένο, ενημερώσιμο και διαθέσιμο πέρα από τον κύκλο ζωής του έργου που το χρηματοδότησε.

Η παρουσία του Ιονίου Πανεπιστημίου δεν είναι τυπική συμμετοχή. Ο ιστότοπος της διοργάνωσης αναφέρει ότι η σειρά Museum Big Data οργανώνεται από το Εργαστήριο Μουσειολογίας του ιδρύματος και ότι πρόεδρος του συνεδρίου είναι ο Γεώργιος Παπαϊωάννου. Το προφίλ του Εργαστηρίου Μουσειολογίας[3] περιγράφει ως βασικούς στόχους την εφαρμοσμένη έρευνα, τη συνεργασία με ερευνητικά κέντρα και τη συμμετοχή σε ανταγωνιστικά προγράμματα για τη μουσειολογία και την αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Για τα ελληνικά μουσεία και αρχεία, το ενδιαφέρον της διοργάνωσης βρίσκεται σε τρία επίπεδα. Πρώτον, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων για στελέχη που καλούνται να αξιολογήσουν συστήματα AI χωρίς να διαθέτουν πάντοτε εσωτερική τεχνική ομάδα. Δεύτερον, στη διαλειτουργικότητα, επειδή μια ψηφιακή συλλογή αποκτά μεγαλύτερη ερευνητική αξία όταν τα μεταδεδομένα της μπορούν να συνδεθούν με άλλες συλλογές. Τρίτον, στη διακυβέρνηση δεδομένων, όπου οι απαιτήσεις ανοικτής πρόσβασης πρέπει να συνδυαστούν με πνευματικά δικαιώματα, προστασία προσωπικών δεδομένων και τεκμηρίωση της προέλευσης.

Το τοπικό πλαίσιο έχει επίσης σημασία. Η Βουλγαρία διαθέτει περισσότερα από 300 μουσεία, πινακοθήκες, αρχεία και χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς, σύμφωνα με τους διοργανωτές. Πολλοί φορείς της περιοχής αντιμετωπίζουν κοινές δυσκολίες με τους ελληνικούς: κατακερματισμένες υποδομές, περιορισμένες ομάδες ψηφιακής τεκμηρίωσης, αβέβαιη μακροχρόνια συντήρηση και εξάρτηση από έργα ορισμένης διάρκειας. Η ανταλλαγή μεθόδων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μπορεί επομένως να είναι εξίσου σημαντική με την παρουσίαση νέων εργαλείων.

Η διοργάνωση είναι ακαδημαϊκή και τα αποτελέσματά της δεν μπορούν να αξιολογηθούν πριν παρουσιαστούν οι εργασίες ή δημοσιευθούν τα πρακτικά. Τα στοιχεία για τον αριθμό εργασιών και χωρών προέρχονται από τους διοργανωτές, χωρίς ακόμη ανεξάρτητη αποτίμηση. Παρ' όλα αυτά, η συγκέντρωση έρευνας, εκπαίδευσης και δημόσιας επίδειξης στην ίδια εβδομάδα δείχνει πώς η ψηφιακή πολιτιστική κληρονομιά αντιμετωπίζεται πλέον ως υποδομή δεδομένων και όχι μόνο ως διαδικασία παραγωγής ψηφιακών αντιγράφων.

Το Museum Big Data ξεκίνησε το 2019 στη Ντόχα, συνέχισε στη Λευκωσία και το 2024 πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα. Η φετινή μεταφορά στη Σόφια συνδέει τα δίκτυα της Νοτιοανατολικής Ευρώπης με την ευρωπαϊκή συζήτηση για ανοικτή επιστήμη, υπεύθυνη AI και μακροχρόνια διατήρηση πολιτιστικών δεδομένων.