Ένα αρχείο περίπου 110.000 εγγράφων, 6.000 φωτογραφιών και οπτικοακουστικού υλικού για τη διεθνή προσπάθεια διάσωσης της Βενετίας περνά σε πρόγραμμα ψηφιοποίησης και σταδιακής διαδικτυακής διάθεσης. Η UNESCO και το Fondazione Giorgio Cini ανακοίνωσαν την έναρξη του έργου στις 4 Νοεμβρίου 2026, ακριβώς 60 χρόνια μετά την καταστροφική πλημμύρα Aqua Granda, η οποία κινητοποίησε διεθνείς οργανισμούς, κυβερνήσεις και ιδιωτικές επιτροπές για την προστασία της πόλης.

Το υλικό καλύπτει περισσότερο από μισό αιώνα συνεργασίας, από το 1966 έως το 2015. Περιλαμβάνει αλληλογραφία, διοικητικούς φακέλους, τεχνικές εκθέσεις, τεκμήρια επιστημονικής έρευνας, φωτογραφίες και διαφορετικές μορφές οπτικοακουστικών εγγραφών. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της UNESCO για την έναρξη της ψηφιοποίησης[1], το έργο θα εστιάσει σε δύο περιόδους: τη Διεθνή Εκστρατεία για τη Βενετία από το 1966 έως το 1992 και το κοινό πρόγραμμα UNESCO και Διεθνών Ιδιωτικών Επιτροπών από το 1992 έως το 2015.

Η σημασία του αρχείου δεν περιορίζεται στις αποκαταστάσεις μνημείων. Τα τεκμήρια καταγράφουν ποιοι φορείς συμμετείχαν, πώς λαμβάνονταν αποφάσεις, ποιες τεχνικές γνώσεις επιστρατεύθηκαν και πώς οργανώθηκε ένα διεθνές μοντέλο συνεργασίας για μια πόλη που αντιμετωπίζει διαρκείς περιβαλλοντικές πιέσεις. Η δημόσια πρόσβαση μπορεί επομένως να υποστηρίξει τόσο την ιστορική έρευνα όσο και τη μελέτη πολιτικών για την προστασία πολιτιστικής κληρονομιάς.

Η επεξεργασία θα γίνει στο Digital Centre ARCHiVe του Fondazione Giorgio Cini. Η αναλυτική σελίδα του έργου[2] προβλέπει επαγγελματική ψηφιοποίηση ιστορικών εγγράφων, φωτογραφιών και οπτικοακουστικού υλικού, μαζί με μέτρα μακροχρόνιας ψηφιακής διατήρησης. Τα αρχεία θα δημοσιεύονται σταδιακά σε διαδικτυακή πλατφόρμα και δεν αναμένεται να εμφανιστούν όλα ταυτόχρονα.

Το χρονοδιάγραμμα εκτείνεται έως τις 31 Ιουλίου 2028. Στην καταχώριση του έργου στην πύλη δεδομένων της UNESCO[3] αναφέρεται συνολικός προϋπολογισμός 514.000 δολαρίων και χρηματοδότηση από πολλαπλούς δωρητές. Η ίδια καταχώριση συνδέει την πρωτοβουλία με το πλαίσιο ψηφιακού μετασχηματισμού του οργανισμού και με τη διατήρηση της θεσμικής του μνήμης. Το ποσό και οι ημερομηνίες προέρχονται από τα διοικητικά στοιχεία της UNESCO.

Το πρόγραμμα περιλαμβάνει επίσης τρεις ετήσιες υποτροφίες για φοιτητές και νέους ερευνητές, οι οποίοι θα εκπαιδευτούν δίπλα σε ειδικούς της ψηφιοποίησης. Μια ξεχωριστή υποτροφία για νέο ψηφιακό καλλιτέχνη θα υποστηρίξει τη δημιουργία έργου βασισμένου σε επιλεγμένα αρχειακά τεκμήρια. Προβλέπεται ακόμη τελικό εργαστήριο, ώστε το υλικό να χρησιμοποιηθεί πέρα από την ακαδημαϊκή έρευνα, σε νέες αφηγήσεις και καλλιτεχνικές εφαρμογές.

Ο τεχνολογικός εταίρος διαθέτει σχετική υποδομή. Το κέντρο ARCHiVe περιγράφει τις εγκαταστάσεις του[4] ως εργαστήριο 1.000 τετραγωνικών μέτρων για ψηφιακή καταγραφή, διατήρηση, εκπαίδευση και ανάλυση πολιτιστικού υλικού. Δημιουργήθηκε το 2018 από το Fondazione Giorgio Cini, το Factum Foundation και το εργαστήριο ψηφιακών ανθρωπιστικών επιστημών του EPFL.

Η ανακοίνωση, πάντως, δεν προσδιορίζει ακόμη τον ακριβή αριθμό τεκμηρίων που θα ψηφιοποιηθεί σε κάθε φάση, τα πρότυπα αρχείων, τις άδειες επαναχρησιμοποίησης ή τη συγκεκριμένη ημερομηνία έναρξης της δημόσιας πλατφόρμας. Αυτές οι λεπτομέρειες θα κρίνουν αν το έργο θα λειτουργήσει ως πραγματικά ανοικτό ερευνητικό αρχείο ή κυρίως ως επιλεγμένη ψηφιακή έκθεση.

Η πρωτοβουλία ξεχωρίζει επειδή αντιμετωπίζει το αρχείο όχι μόνο ως υλικό προς σάρωση, αλλά ως υποδομή γνώσης. Συνδέει τη φυσική συντήρηση, τη μακροχρόνια αποθήκευση, την τεκμηρίωση, την εκπαίδευση νέων επαγγελματιών και τη δημιουργική επαναχρησιμοποίηση. Για πόλεις όπως η Βενετία, όπου η προστασία της κληρονομιάς αποτελεί συνεχή διαδικασία, η ψηφιοποίηση διατηρεί και την ιστορία των ίδιων των αποφάσεων διάσωσης.

Η σταδιακή δημοσίευση επιτρέπει επίσης τον έλεγχο της ποιότητας των ψηφιακών αντιγράφων και των μεταδεδομένων. Για να αξιοποιηθεί πλήρως η συλλογή, θα χρειαστούν σταθεροί σύνδεσμοι, δυνατότητα αναζήτησης, σαφείς περιγραφές προέλευσης και διατήρηση τόσο των πρωτογενών αρχείων όσο και των παραγόμενων εκδόσεων πρόσβασης.